ស្ថានភាពជំងឺឆ្កែឆ្កួត និងការជួបប្រទះសត្វនៅកោះសាមុយ
កោះសាមុយសម្បូរទៅដោយសត្វឆ្កែអនាថានៅតាមដងផ្លូវ និងសត្វស្វាព្រៃនៅតំបន់ទឹកធ្លាក់ និងវត្តអារាម។ ទោះបីជាសត្វភាគច្រើនរួសរាយ ប៉ុន្តែការដណ្តើមចំណី ឬការភ័យខ្លាចអាចបង្កឱ្យមានការខាំ និងខ្វាចភ្លាមៗ។
ទោះបីអង្គការ DCRS ព្យាយាមចាក់វ៉ាក់សាំងសត្វក៏ដោយ ការហូរចូលនៃកូនឆ្កែដែលមិនបានចាក់វ៉ាក់សាំងពីដីគោក ធ្វើឱ្យកោះនេះមិនអាចសម្រេចបាននូវភាពស៊ាំសហគមន៍ ១០០% ជាអចិន្ត្រៃយ៍ឡើយ។
យោងតាមអង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) មេរោគឆ្កែឆ្កួតនៅតែបន្តមានលើសត្វចតុបាទនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដូច្នេះរាល់ការខាំពីសត្វមិនស្គាល់ប្រវត្តិត្រូវតែទទួលការព្យាបាលជាដាច់ខាត។
ការហៅ វេជ្ជបណ្ឌិតសណ្ឋាគារនៅកោះសាមុយ ធានាថាអ្នកទទួលបានការព្យាបាលភ្លាមៗក្នុងបន្ទប់ ដោយមិនបាច់ចំណាយពេលរង់ចាំយូរនៅមន្ទីរពេទ្យឡើយ។
ដំណើររោគវិទ្យានៃមេរោគឆ្កែឆ្កួត៖ ការវាយលុកប្រព័ន្ធប្រសាទ
ការយល់ដឹងអំពីយន្តការចម្លងនៃ *Rabies lyssavirus* បង្ហាញពីភាពចាំបាច់នៃការចាក់វ៉ាក់សាំងការពារឱ្យបានទាន់ពេលវេលា៖
ការជ្រៀតចូល និងរយៈពេលសម្ងំរោគ៖ មេរោគជ្រាបចូលទៅក្នុងជាលិកាសាច់ដុំតាមរយៈទឹកមាត់សត្វ។ រយៈពេលសម្ងំរោគអាចមានចាប់ពីច្រើនសប្តាហ៍ទៅច្រើនខែ អាស្រ័យលើទីតាំងរបួស និងបរិមាណមេរោគ។
ការធ្វើដំណើរតាមប្រព័ន្ធប្រសាទ៖ មេរោគភ្ជាប់ទៅនឹងអ្នកទទួលសរសៃប្រសាទ ហើយធ្វើដំណើរតាមបណ្តោយអ័ក្សប្រសាទទៅកាន់ខួរឆ្អឹងខ្នង និងខួរក្បាលក្នុងល្បឿន ១២–២៤ មីលីម៉ែត្រក្នុងមួយថ្ងៃ។
ជំងឺរលាកខួរក្បាលធ្ងន់ធ្ងរ៖ នៅពេលទៅដល់ប្រព័ន្ធប្រសាទកណ្តាល វានឹងបង្កឱ្យមានការរលាកខួរក្បាលធ្ងន់ធ្ងរ ខ្លាចទឹក ឬខ្វិន។ នៅពេលរោគសញ្ញាលេចឡើង អត្រាស្លាប់គឺ ១០០%។
ការសង្គ្រោះបឋមដ៏សំខាន់៖ វិធានការលាងសាប៊ូ ១៥ នាទី
ការលាងសម្អាតរបួសភ្លាមៗបន្ទាប់ពីសត្វខាំ គឺជាវិធានការដ៏មានប្រសិទ្ធភាពបំផុតក្នុងការកាត់បន្ថយហានិភ័យនៃការឆ្លងមេរោគ៖
ជំហានទី ១៖ លាងសម្អាតជាមួយទឹក និងសាប៊ូ
លាងសម្អាតកន្លែងខាំភ្លាមៗនៅក្រោមទឹកស្អាតហូរជាមួយសាប៊ូយ៉ាងតិច ១៥ នាទីជាប់គ្នា ដើម្បីរំលាយស្រទាប់ខ្លាញ់ការពាររបស់មេរោគ។
ជំហានទី ២៖ សម្លាប់មេរោគជាមួយថ្នាំផ្សះ
បន្ទាប់ពីជូតឱ្យស្ងួត ត្រូវលាបអាល់កុល ៧០% ឬទឹកថ្នាំបេតាឌីន (Povidone Iodine) លើមុខរបួសដើម្បីសម្លាប់មេរោគដែលនៅសេសសល់។
ជំហានទី ៣៖ ហាមដេរភ្ជាប់មុខរបួសភ្លាមៗ
មុខរបួសដោយសារសត្វខាំមិនត្រូវដេរភ្ជិតភ្លាមៗឡើយ ដើម្បីកុំឱ្យមេរោគកកស្ទះនៅក្នុងជាលិកាជ្រៅ លើកលែងតែករណីហូរឈាមខ្លាំង។
ជំហានទី ៤៖ ទាក់ទងវេជ្ជបណ្ឌិតជាបន្ទាន់
ទាក់ទងមក Thai Home Doctor ដើម្បីឱ្យវេជ្ជបណ្ឌិតចុះពិនិត្យ និងចាក់វ៉ាក់សាំងការពារដូសដំបូង (ថ្ងៃទី ០)។
កម្រិតហានិភ័យរបស់ WHO និងពិធីការនៃការព្យាបាល
អង្គការសុខភាពពិភពលោកបែងចែកកម្រិតនៃការប៉ះពាល់ជា ៣ ប្រភេទសំខាន់ៗ៖
កម្រិតទី ១ (គ្មានហានិភ័យ)៖ ប៉ះពាល់ ផ្តល់ចំណី ឬសត្វលិទ្ធលើស្បែកធម្មតា។ ការព្យាបាល៖ លាងស្បែក មិនចាំបាច់ចាក់វ៉ាក់សាំងទេ។
កម្រិតទី ២ (ហានិភ័យមធ្យម)៖ សត្វខាំកាត់ស្បែកស្រាលៗ ខ្វាចដោយគ្មានហូរឈាម។ ការព្យាបាល៖ លាងរបួស និងចាក់វ៉ាក់សាំងការពារជំងឺឆ្កែឆ្កួត (PEP)។
កម្រិតទី ៣ (ហានិភ័យខ្ពស់)៖ របួសខាំ ឬខ្វាចធ្លាយស្បែកមានឈាម ទឹកមាត់ប៉ះចំភ្នាសរំអិល ឬស្បែកដាច់ រួមទាំងរបួសនៅក្បាល ក និងដៃ។ ការព្យាបាល៖ លាងរបួស ចាក់វ៉ាក់សាំង និងសេរ៉ូមការពារ (RIG)។
វេជ្ជបណ្ឌិតរបស់យើងនឹងវាយតម្លៃមុខរបួសយ៉ាងត្រឹមត្រូវ និងផ្តល់ការព្យាបាលសមស្របបំផុត។
កាលវិភាគស្តង់ដារនៃការចាក់វ៉ាក់សាំងការពារជំងឺឆ្កែឆ្កួត (PEP)
វ៉ាក់សាំងកោសិកាបណ្តុះទំនើប (PVRV ដូចជា Verorab ឬ PCECV) មានសុវត្ថិភាពខ្ពស់ បរិសុទ្ធ និងបង្កើតភាពស៊ាំការពារបានយ៉ាងរឹងមាំ៖
រូបមន្ត Essen (៥ ដូសចាក់សាច់ដុំ)៖ ចាក់នៅសាច់ដុំស្មា deltoid នៅថ្ងៃទី ០, ៣, ៧, ១៤ និង ២៨ (ហាមចាក់នៅត្រគាកដាច់ខាត)។
រូបមន្ត Zagreb (គំរូ ២-១-១)៖ ២ ដូសនៅថ្ងៃទី ០ (ចាក់ស្មាឆ្វេងមួយ និងស្ដាំមួយ) បន្ទាប់មក ១ ដូសនៅថ្ងៃទី ៧ និង ១ ដូសនៅថ្ងៃទី ២១។
អ្នកដែលធ្លាប់បានចាក់វ៉ាក់សាំងរួច៖ អ្នកជំងឺដែលធ្លាប់ចាក់វ៉ាក់សាំងគ្រប់កម្រិតពីមុន ត្រូវការតែ ២ ដូសរំលឹកនៅថ្ងៃទី ០ និង ៣ ប៉ុណ្ណោះ ដោយមិនបាច់ចាក់សេរ៉ូម RIG ឡើយ។
វេជ្ជបណ្ឌិតនឹងចាក់ដូសថ្ងៃទី ០ ដល់បន្ទប់សណ្ឋាគារ និងចេញប័ណ្ណចាក់វ៉ាក់សាំងអន្តរជាតិសម្រាប់បន្តដូសបន្ទាប់។
ការការពារជំងឺតេតាណូស និងការព្យាបាលការឆ្លងបាក់តេរី
ក្នុងមាត់សត្វសម្បូរទៅដោយបាក់តេរីកាចសាហាវ (*Pasteurella multocida* ជាដើម) ដែលអាចបង្កឱ្យមានការរលាកក្លាយជាខ្ទុះយ៉ាងឆាប់រហ័សក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានម៉ោង។
វេជ្ជបណ្ឌិតនឹងសម្អាតរបួសតាមបែបវេជ្ជសាស្ត្រ ចេញវេជ្ជបញ្ជាថ្នាំផ្សះ និងចាក់ថ្នាំការពារតេតាណូសតាមរយៈសេវា ថែទាំរបួសនៅកោះសាមុយ។
សេរ៉ូមការពារជំងឺឆ្កែឆ្កួត (RIG) និងការបញ្ជូនទៅមន្ទីរពេទ្យ
ចំពោះរបួសធ្ងន់ធ្ងរកម្រិតទី ៣ ការចាក់សេរ៉ូមការពារ (HRIG ឬ ERIG) ជុំវិញមុខរបួសគឺជារឿងចាំបាច់បំផុតដើម្បីផ្តល់ការការពារភ្លាមៗ។
ប្រសិនបើត្រូវការសេរ៉ូម RIG វេជ្ជបណ្ឌិតនឹងជួយសង្គ្រោះបឋម និងសម្របសម្រួលបញ្ជូនទៅកាន់មន្ទីរពេទ្យតាមការណែនាំក្នុង សៀវភៅណែនាំមន្ទីរពេទ្យកោះសាមុយ។
សេវាវេជ្ជបណ្ឌិតចល័តគ្របដណ្តប់ទាំង ១៨ តំបន់នៃកោះសាមុយ
ឆ្នេរសមុទ្រភាគខាងកើត៖ ចុះទៅដល់សណ្ឋាគារនៅ ឆាវ៉េង, ឆាវ៉េងណយ, ឆឺងម៉ន, ផ្លាយឡែម, ព្រះធំ និង បាងរ៉ាក់ ក្នុងរយៈពេល ៣០ នាទី ទៅ ១ ម៉ោង។
ឆ្នេរសមុទ្រភាគខាងជើង៖ ពិនិត្យព្យាបាលនៅ បូពុត, ភូមិអ្នកនេសាទ, មែណាំ, បានតាយ និង បាងប៉ូ។
ឆ្នេរសមុទ្រភាគខាងលិច និងកំពង់ផែ៖ សេវាពិនិត្យនៅ ណាថន, អាងថង និង លីប៉ាណយ។
វីឡាភាគខាងត្បូង៖ គ្របដណ្តប់ពេញលេញនៅ តាលីងង៉ាម, ឡែមសេត និង ហួថានន់។
ការទាមទារសំណងធានារ៉ាប់រងការធ្វើដំណើរអន្តរជាតិ
ការព្យាបាលរបួសសត្វខាំ វ៉ាក់សាំងការពារជំងឺឆ្កែឆ្កួត ថ្នាំតេតាណូស និងថ្លៃពិនិត្យសុទ្ធតែស្ថិតក្នុងកញ្ចប់ធានារ៉ាប់រងការធ្វើដំណើរ។
វេជ្ជបណ្ឌិតនឹងចេញរបាយការណ៍វេជ្ជសាស្ត្រជាភាសាអង់គ្លេសជាមួយកូដ ICD-10 និងវិក្កយបត្រផ្លូវការ។ ពិនិត្យតម្លៃនៅ តម្លៃពិនិត្យជំងឺនៅកោះសាមុយ។
វិធានការសុវត្ថិភាពពេលជួបសត្វអនាថានិងសត្វស្វា
ដើម្បីចៀសវាងការខាំ៖ កុំអង្អែល ឬផ្តល់ចំណីដល់សត្វចម្លែក កុំរំខានសត្វពេលកំពុងដេក ឬស៊ីចំណី កុំរត់កាត់ហ្វូងឆ្កែនៅលើឆ្នេរ និងមើលថែទាំកុមារឱ្យបានដិតដល់។
សម្រាប់តម្រូវការសុខភាពផ្សេងទៀត សូមប្រើប្រាស់សេវា វេជ្ជបណ្ឌិតចុះពិនិត្យដល់ផ្ទះនៅកោះសាមុយ និងពិគ្រោះជាមួយ វេជ្ជបណ្ឌិតនិយាយភាសាអង់គ្លេសនៅកោះសាមុយ។
ដំណើរការមេរោគ និងជីវវិទ្យាការពារនៃអង្គបដិប្រាណ
កាលវិភាគចាក់វ៉ាក់សាំងរបស់ WHO ត្រូវបានរៀបចំឡើងដោយផ្អែកលើការបង្កើតអង្គបដិប្រាណក្នុងរាងកាយ៖
បន្ទាប់ពីការចាក់សាច់ដុំ គ្លីកូប្រូតេអ៊ីនរបស់មេរោគនឹងជំរុញកោសិកា B-lymphocytes ឱ្យផលិតអង្គបដិប្រាណបន្សាបមេរោគឆ្កែឆ្កួត (RVNA)។
កម្រិតអង់ទីគ័រការពារ (តាមស្តង់ដារវេជ្ជសាស្ត្ររបស់ WHO) ជាទូទៅអាចរកឃើញនៅក្នុងចរន្តឈាមនៅចន្លោះថ្ងៃទី 7 ដល់ថ្ងៃទី 10 បន្ទាប់ពីការចាក់ដូសដំបូង និងឡើងដល់កម្រិតខ្ពស់បំផុតបន្ទាប់ពីការចាក់នៅថ្ងៃទី 14 និង 28។
ចំពោះរបួសនៅផ្ទៃមុខ រយៈពេលសម្ងំរោគអាចខ្លីជាង ៧ ថ្ងៃ ដូច្នេះការចាក់សេរ៉ូមការពារ (RIG) គឺចាំបាច់បំផុតសម្រាប់ការការពារបន្ទាន់។
ជំងឺឆ្លងបាក់តេរីពីការខាំរបស់សត្វ
ការខាំរបស់សត្វនាំបាក់តេរីក្នុងមាត់ចូលទៅក្នុងមុខរបួសយ៉ាងជ្រៅ៖
*Pasteurella multocida*៖ មានលើ ៦០% នៃសត្វឆ្កែ និង ៩០% នៃសត្វឆ្មា បង្កឱ្យមានការហើម និងខ្ទុះធ្ងន់ធ្ងរក្នុងរយៈពេល ១២–២៤ ម៉ោង។
*Capnocytophaga canimorsus*៖ បាក់តេរីលើឆ្កែដែលអាចបង្កឱ្យមានការឆ្លងមេរោគក្នុងឈាមធ្ងន់ធ្ងរចំពោះអ្នកមានប្រព័ន្ធការពារខ្សោយ។
វេជ្ជបណ្ឌិតរបស់យើងនឹងចេញវេជ្ជបញ្ជាថ្នាំអង់ទីប៊ីយ៉ូទិកសមស្របភ្លាមៗដើម្បីទប់ស្កាត់ផលវិបាក។
ការគ្រប់គ្រងរបួសសត្វខាំលើកុមារ
កុមារប្រឈមនឹងហានិភ័យខ្ពស់នៃការខាំដោយសារកម្ពស់ទាប និងភាពមិនដឹងរឿង ដោយរបួសច្រើនកើតឡើងលើក្បាល ក និងមុខ។
ដោយសាររបួសលើមុខមានរយៈពេលសម្ងំរោគខ្លី ការចាក់វ៉ាក់សាំងត្រូវធ្វើឡើងជាបន្ទាន់។ ចំពោះកុមារតូច ការចាក់វ៉ាក់សាំងត្រូវធ្វើនៅសាច់ដុំភ្លៅ anterolateral thigh។
ការគ្រប់គ្រងសុខភាពសត្វ និងគោលគំនិតសុខភាពតែមួយ (One Health)
ការគ្រប់គ្រងជំងឺឆ្កែឆ្កួតនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ទាមទារឱ្យមានវិធីសាស្ត្ររួមបញ្ចូលគ្នា 'One Health' រវាងសុខភាពមនុស្ស ពេទ្យសត្វ និងការអប់រំសហគមន៍។
ទោះបីជាសត្វជាច្រើនត្រូវបានចាក់វ៉ាក់សាំងនៅកោះសាមុយ ការផ្លាស់ទីសត្វពីដីគោកនៅតែបន្តបង្កើតហានិភ័យ។ សម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរ ការអនុវត្តតាមពិធីការ PEP របស់ WHO គឺជាការការពារដ៏មានសុវត្ថិភាពបំផុត។
ការខាំរបស់សត្វស្វា និងហានិភ័យនៃវីរុស Herpes B
ការជួបប្រទះសត្វស្វា (*Macaca fascicularis*) នៅតាមវត្តអារាម និងទឹកធ្លាក់កោះសាមុយមានហានិភ័យជាក់លាក់បន្ថែម៖
សត្វស្វាអាចផ្ទុក *វីរុស Herpes B* ដែលបង្កឱ្យមានជំងឺរលាកខួរក្បាលធ្ងន់ធ្ងរដល់មនុស្ស។ វេជ្ជបណ្ឌិតនឹងលាងសម្អាតរបួសជាមួយថ្នាំបេតាឌីន និងពិចារណាផ្តល់ថ្នាំប្រឆាំងវីរុស (valaciclovir) រួមជាមួយវ៉ាក់សាំងជំងឺឆ្កែឆ្កួត។
ស្តង់ដារខ្សែសង្វាក់ត្រជាក់ក្នុងការដឹកជញ្ជូនវ៉ាក់សាំងចល័ត
ការរក្សាសីតុណ្ហភាពត្រជាក់យ៉ាងតឹងរ៉ឹងចន្លោះពី ២°C ទៅ ៨°C គឺចាំបាច់ណាស់ដើម្បីរក្សាប្រសិទ្ធភាពវ៉ាក់សាំង៖
វេជ្ជបណ្ឌិតរបស់យើងដឹកជញ្ជូនវ៉ាក់សាំងនៅក្នុងប្រអប់ត្រជាក់វេជ្ជសាស្ត្រស្តង់ដារដែលមានឧបករណ៍វាស់កម្តៅឌីជីថល ដើម្បីធានាគុណភាពខ្ពស់បំផុតពេលចាក់ជូនអ្នកជំងឺ។