ການລະບາດຂອງພະຍາດວໍ້ ແລະ ການສຳຜັດກັບສັດຢູ່ເກາະສະໝຸຍ
ເກາະສະໝຸຍມີໝາຈອນຈັດຈຳນວນຫຼາຍ ແລະ ມີລີງປ່າອາໄສຢູ່ຕາມນ້ຳຕົກຕາດ ແລະ ວັດວາອາຮາມ. ເຖິງວ່າສັດສ່ວນໃຫຍ່ຈະຄຸ້ນເຄີຍກັບຄົນ, ແຕ່ການຍາດອາຫານ ຫຼື ຄວາມຕົກໃຈ ອາດເຮັດໃຫ້ເກີດການກັດ ຫຼື ຂ່ວນແບບກະທັນຫັນ.
ລະດັບພູມຄຸ້ມກັນປ້ອງກັນ (ຕາມມາດຕະຖານທາງການແພດຂອງ WHO) ໂດຍທົ່ວໄປຈະເລີ່ມກວດພົບໃນກະແສເລືອດພາຍໃນ 7 ຫາ 10 ມື້ຫຼັງຈາກການສັກເຂັມທຳອິດ ແລະ ຈະຂຶ້ນສູ່ລະດັບສູງສຸດຫຼັງການສັກໃນມື້ທີ 14 ແລະ 28.
ຕາມອົງການອະນາໄມໂລກ (WHO), ເຊື້ອໄວຣັສວໍ້ຍັງຄົງມີຢູ່ໃນສັດລ້ຽງລູກດ້ວຍນົມໃນອາຊີຕາເວັນອອກສ່ຽງໃຕ້, ດັ່ງນັ້ນການຖືກສັດທີ່ບໍ່ຮູ້ປະຫວັດກັດ ຈຶ່ງຕ້ອງໄດ້ຮັບການປິ່ນປົວທາງການແພດຢ່າງຮີບດ່ວນ.
ການເອີ້ນ ທ່ານໝໍໂຮງແຮມຢູ່ເກາະສະໝຸຍ ຊ່ວຍໃຫ້ທ່ານໄດ້ຮັບການປິ່ນປົວທັນທີຢູ່ຫ້ອງພັກ ໂດຍບໍ່ຕ້ອງເສຍເວລາໄປລໍຖ້າຢູ່ໂຮງໝໍ.
ພະຍາດວິທະຍາຂອງເຊື້ອໄວຣັສວໍ້: ການບຸກລຸກລະບົບປະສາດ
ການເຂົ້າໃຈຂະບວນການແຜ່ລາມຂອງ *Rabies lyssavirus* ໃນລະບົບປະສາດ ຊີ້ໃຫ້ເຫັນເຖິງຄວາມສຳຄັນຂອງການສັກຢາວັກຊີນໃຫ້ໄວທີ່ສຸດ:
ການເຂົ້າສູ່ຮ່າງກາຍ ແລະ ໄລຍະຟັກຕົວ: ເຊື້ອໄວຣັສເຂົ້າສູ່ເນື້ອເຍື່ອກ້າມຊີ້ນຜ່ານນ້ຳລາຍ. ໄລຍະຟັກຕົວອາດໃຊ້ເວລາຫຼາຍອາທິດຫາຫຼາຍເດືອນ ຂຶ້ນກັບຕຳແໜ່ງບາດແຜ ແລະ ປະລິມານໄວຣັສ.
ການເຄື່ອນທີ່ຕາມເສັ້ນປະສາດ: ໄວຣັສຈະເກາະຕິດກັບຕົວຮັບສັນຍານປະສາດ ແລະ ເດີນທາງຕາມເສັ້ນປະສາດໄປສູ່ໄຂສັນຫຼັງ ແລະ ສະໝອງ ດ້ວຍຄວາມໄວ 12–24 ມມ ຕໍ່ມື້.
ສະໝອງອັກເສບຮ້າຍແຮງ: ເມື່ອເຊື້ອຮອດລະບົບປະສາດສ່ວນກາງ ຈະເຮັດໃຫ້ເກີດສະໝອງອັກເສບຮ້າຍແຮງ ພ້ອມອາການຢ້ານນ້ຳ ຫຼື ເປັນອຳມະພາດ. ເມື່ອມີອາການແລ້ວ ອັດຕາການເສຍຊີວິດແມ່ນ 100%.
ການປະຖົມພະຍາບານສຸກເສີນ: ຫຼັກການລ້າງສະບູ 15 ນາທີ
ການລ້າງບາດແຜທັນທີຫຼັງຖືກກັດ ເປັນວິທີທີ່ມີປະສິດທິພາບສູງສຸດໃນການຫຼຸດຜ່ອນຄວາມສ່ຽງຈາກການຕິດເຊື້ອ:
ຂັ້ນຕອນທີ 1: ລ້າງດ້ວຍນ້ຳໄຫຼ ແລະ ສະບູ
ລ້າງບາດແຜທັນທີດ້ວຍນ້ຳສະອາດທີ່ໄຫຼຜ່ານ ແລະ ສະບູ ຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງຢ່າງໜ້ອຍ 15 ນາທີ ເພື່ອທຳລາຍໄຂມັນທີ່ຫຸ້ມໄວຣັສ.
ຂັ້ນຕອນທີ 2: ຂ້າເຊື້ອດ້ວຍຢາຂ້າເຊື້ອ
ຫຼັງຈາກເຊັດໃຫ້ແຫ້ງ, ໃຫ້ທາເຫຼົ້າ 70% ຫຼື ນ້ຳຢາເບຕາດີນ (Povidone Iodine) ໃຫ້ທົ່ວບາດແຜເພື່ອຂ້າເຊື້ອຈຸລິນຊີທີ່ຍັງເຫຼືອ.
ຂັ້ນຕອນທີ 3: ຫ້າມຫຍິບບາດແຜທັນທີ
ບາດແຜສັດກັດບໍ່ຄວນຫຍິບປິດທັນທີ ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ເຊື້ອພະຍາດຖືກກັກຂັງໄວ້ໃນເນື້ອເຍື່ອເລິກ, ຍົກເວັ້ນກໍລະນີເລືອດອອກຫຼາຍ.
ຂັ້ນຕອນທີ 4: ຕິດຕໍ່ທ່ານໝໍດ່ວນ
ຕິດຕໍ່ Thai Home Doctor ເພື່ອໃຫ້ທ່ານໝໍມາຫາ ແລະ ສັກຢາວັກຊີນກັນວໍ້ເຂັມທຳອິດ (ມື້ທີ 0).
ລະດັບຄວາມສ່ຽງຂອງ WHO ແລະ ແນວທາງການປິ່ນປົວ
ອົງການອະນາໄມໂລກແບ່ງລະດັບການສຳຜັດອອກເປັນ 3 ປະເພດ:
ປະເພດ I (ບໍ່ມີຄວາມສ່ຽງ): ການຈັບບາຍ, ໃຫ້ອາຫານ, ນ້ຳລາຍຖືກຜິວໜັງປົກກະຕິ. ວິທີປະຕິບັດ: ລ້າງຜິວໜັງ, ບໍ່ຈຳເປັນຕ້ອງສັກຢາ.
ປະເພດ II (ຄວາມສ່ຽງປານກາງ): ສັດຂົບຜິວໜັງ, ຮອຍຂ່ວນເລັກນ້ອຍບໍ່ມີເລືອດ. ວິທີປະຕິບັດ: ລ້າງບາດແຜ ແລະ ເລີ່ມສັກວັກຊີນກັນວໍ້ (PEP).
ປະເພດ III (ຄວາມສ່ຽງສູງ): ບາດແຜກັດ ຫຼື ຂ່ວນເລິກມີເລືອດ, ນ້ຳລາຍຖືກເຍື່ອເມືອກ ຫຼື ບາດແຜ, ບາດແຜຢູ່ຫົວ/ຄໍ/ມື. ວິທີປະຕິບັດ: ລ້າງບາດແຜ, ສັກວັກຊີນ ແລະ ສັກເຊຣຸ່ມກັນວໍ້ (RIG).
ທ່ານໝໍຂອງພວກເຮົາຈະປະເມີນບາດແຜຢ່າງລະອຽດ ແລະ ໃຫ້ການປິ່ນປົວທີ່ຖືກຕ້ອງຕາມມາດຕະຖານ.
ຕາຕະລາງການສັກຢາວັກຊີນກັນວໍ້ຫຼັງສຳຜັດ (PEP) ມາດຕະຖານ
ວັກຊີນເພາະລ້ຽງຈຸລັງລຸ້ນໃໝ່ (PVRV ເຊັ່ນ Verorab ຫຼື PCECV) ມີຄວາມປອດໄພສູງ, ບໍລິສຸດ ແລະ ສ້າງພູມຄຸ້ມກັນໄດ້ດີເລີດ:
ສູດ Essen (5 ເຂັມສັກກ້າມຊີ້ນ): ສັກເຂົ້າກ້າມຊີ້ນຕົ້ນແຂນ deltoid ໃນມື້ທີ 0, 3, 7, 14 ແລະ 28 (ຫ້າມສັກໃສ່ກົ້ນເດັດຂາດ).
ສູດ Zagreb (ແບບ 2-1-1): 2 ເຂັມໃນມື້ທີ 0 (ສັກຕົ້ນແຂນຊ້າຍ ແລະ ຂວາ), ຕາມດ້ວຍ 1 ເຂັມໃນມື້ທີ 7 ແລະ 1 ເຂັມໃນມື້ທີ 21.
ຜູ້ທີ່ເຄີຍສັກວັກຊີນມາກ່ອນ: ຜູ້ທີ່ເຄີຍສັກຄົບຊຸດມາກ່ອນ ຕ້ອງການພຽງແຕ່ 2 ເຂັມກະຕຸ້ນໃນມື້ທີ 0 ແລະ 3 ໂດຍບໍ່ຕ້ອງສັກ RIG.
ທ່ານໝໍຈະສັກເຂັມມື້ທີ 0 ໃຫ້ທີ່ຫ້ອງພັກ ແລະ ອອກໃບຢັ້ງຢືນການສັກຢາສາກົນເພື່ອສັກເຂັມຕໍ່ໄປ.
ການປ້ອງກັນບາດທະຍັກ ແລະ ການປິ່ນປົວການຕິດເຊື້ອແບັກທີເຣຍ
ປາກສັດມີເຊື້ອແບັກທີເຣຍຮ້າຍແຮງເຊັ່ນ *Pasteurella multocida* ເຊິ່ງອາດເຮັດໃຫ້ເກີດການອັກເສບເປັນໜອງພາຍໃນບໍ່ເທົ່າໃດຊົ່ວໂມງ.
ທ່ານໝໍຈະລ້າງບາດແຜແບບປອດເຊື້ອ, ສັ່ງຢາຕ້ານເຊື້ອ ແລະ ສັກຢາກັນບາດທະຍັກຜ່ານບໍລິການ ເບິ່ງແຍງບາດແຜຢູ່ເກາະສະໝຸຍ.
ເຊຣຸ່ມພູມຄຸ້ມກັນພະຍາດວໍ້ (RIG) ແລະ ການສົ່ງຕໍ່ໂຮງໝໍ
ສຳລັບບາດແຜປະເພດ III ທີ່ເລິກ, ການສັກເຊຣຸ່ມ RIG (HRIG ຫຼື ERIG) ຮອບໆບາດແຜແມ່ນມີຄວາມຈຳເປັນເພື່ອໃຫ້ພູມຄຸ້ມກັນທັນທີ.
ຫາກຕ້ອງການເຊຣຸ່ມ RIG, ທ່ານໝໍຈະປະຖົມພະຍາບານ ແລະ ປະສານງານສົ່ງຕໍ່ໂຮງໝໍຕາມ ຄູ່ມືໂຮງໝໍເກາະສະໝຸຍ.
ໜ່ວຍແພດເຄື່ອນທີ່ຄອບຄຸມທັງ 18 ເຂດຂອງເກາະສະໝຸຍ
ເຂດຊາຍຝັ່ງຕາເວັນອອກ: ໄປຮອດໂຮງແຮມໃນ ຊາວຽງ, ຊາວຽງນ້ອຍ, ເຊີງມອນ, ປາຍແຫຼມ, ພຣະໃຫຍ່ ແລະ ບາງຮັກ ພາຍໃນ 30 ນາທີ ຫາ 1 ຊົ່ວໂມງ.
ເຂດຊາຍຝັ່ງພາກເໜືອ: ໄປກວດຢູ່ ບໍ່ຜຸດ, ບ້ານຊາວປະມົງ, ແມ່ນ້ຳ, ບ້ານໃຕ້ ແລະ ບາງປໍ.
ເຂດຊາຍຝັ່ງຕາເວັນຕົກ ແລະ ທ່າເຮືອ: ບໍລິການຢູ່ ນາທອນ, ອ່າງທອງ ແລະ ລິປານ້ອຍ.
ເຂດວິນລາພາກໃຕ້: ໃຫ້ບໍລິການຄົບຖ້ວນໃນ ຕາລິງງາມ, ແຫຼມເສັດ ແລະ ຫົວຖະໜົນ.
ການຂໍເງິນຄືນຈາກປະກັນໄພການເດີນທາງສາກົນ
ການປິ່ນປົວບາດແຜສັດກັດ, ວັກຊີນກັນວໍ້, ຢາກັນບາດທະຍັກ ແລະ ຄ່າກວດຂອງທ່ານໝໍ ສາມາດເບີກຄືນໄດ້ຈາກປະກັນໄພການເດີນທາງ.
ທ່ານໝໍຈະອອກໃບຢັ້ງຢືນແພດພາສາອັງກິດພ້ອມລະຫັດ ICD-10 ແລະ ໃບຮັບເງິນທາງການ. ເບິ່ງລາຄາທີ່ ຄ່າບໍລິການທ່ານໝໍຢູ່ເກາະສະໝຸຍ.
ຂໍ້ຄວນລະວັງເພື່ອຄວາມປອດໄພເມື່ອພົບສັດຈອນຈັດ ແລະ ລີງ
ເພື່ອຫຼີກລ່ຽງການຖືກກັດ: ຢ່າຈັບ ຫຼື ໃຫ້ອາຫານສັດແປກໜ້າ, ຢ່າລົບກວນສັດທີ່ກຳລັງນອນ ຫຼື ກິນອາຫານ, ຫຼີກລ່ຽງການແລ່ນໃກ້ຝູງໝາຢູ່ຫາດຊາຍ ແລະ ເບິ່ງແຍງເດັກນ້ອຍຢ່າງໃກ້ຊິດ.
ສຳລັບບັນຫາສຸຂະພາບອື່ນໆ ສາມາດໃຊ້ບໍລິການ ທ່ານໝໍໄປກວດຮອດບ້ານຢູ່ເກາະສະໝຸຍ ແລະ ປຶກສາກັບ ທ່ານໝໍເວົ້າພາສາອັງກິດຢູ່ເກາະສະໝຸຍ.
ກົນໄກຂອງເຊື້ອໄວຣັສ ແລະ ຊີວະວິທະຍາພູມຄຸ້ມກັນ
ຕາຕະລາງການສັກຢາຂອງ WHO ຖືກກຳນົດຂຶ້ນຕາມໄລຍະເວລາການສ້າງພູມຄຸ້ມກັນໃນຮ່າງກາຍ:
ຫຼັງຈາກການສັກເຂົ້າກ້າມຊີ້ນ, ໂປຣຕີນໄວຣັສຈະກະຕຸ້ນຈຸລັງ B-lymphocytes ໃຫ້ສ້າງພູມຄຸ້ມກັນ neutralizing antibodies (RVNA).
ລະດັບພູມຄຸ້ມກັນປ້ອງກັນ (ຕາມມາດຕະຖານທາງການແພດຂອງ WHO) ໂດຍທົ່ວໄປຈະເລີ່ມກວດພົບໃນກະແສເລືອດພາຍໃນ 7 ຫາ 10 ມື້ຫຼັງຈາກການສັກເຂັມທຳອິດ ແລະ ຈະຂຶ້ນສູ່ລະດັບສູງສຸດຫຼັງການສັກໃນມື້ທີ 14 ແລະ 28.
ສຳລັບບາດແຜຢູ່ໃບໜ້າ, ໄລຍະຟັກຕົວອາດສັ້ນກວ່າ 7 ມື້, ສະນັ້ນການສັກເຊຣຸ່ມ (RIG) ຈຶ່ງຈຳເປັນຫຼາຍເພື່ອການປົກປ້ອງທັນທີ.
ພະຍາດຕິດຕໍ່ຈາກແບັກທີເຣຍເມື່ອຖືກສັດກັດ
ບາດແຜສັດກັດຈະນຳເອົາເຊື້ອແບັກທີເຣຍໃນຊ່ອງປາກເຂົ້າສູ່ເນື້ອເຍື່ອເລິກ:
*Pasteurella multocida*: ພົບໃນ 60% ຂອງໝາ ແລະ 90% ຂອງແມວ ເຮັດໃຫ້ບວມແດງ ແລະ ເປັນໜອງຮຸນແຮງໃນ 12–24 ຊົ່ວໂມງ.
*Capnocytophaga canimorsus*: ແບັກທີເຣຍໃນໝາທີ່ອາດເຮັດໃຫ້ເກີດການຕິດເຊື້ອໃນກະແສເລືອດຮຸນແຮງໃນຜູ້ທີ່ມີພູມຄຸ້ມກັນບົກຜ່ອງ.
ທ່ານໝໍຂອງພວກເຮົາຈະສັ່ງຢາຕ້ານເຊື້ອທີ່ຖືກຕ້ອງທັນທີເພື່ອປ້ອງກັນອາການແຊກຊ້ອນ.
ການດູແລຮັກສາບາດແຜສັດກັດໃນເດັກນ້ອຍ
ເດັກນ້ອຍມີຄວາມສ່ຽງສູງທີ່ຈະຖືກກັດຍ້ອນຄວາມສູງທີ່ຕ່ຳ ແລະ ຄວາມໄຮ້ດຽງສາ, ໂດຍບາດແຜມັກພົບຢູ່ບໍລິເວນຫົວ, ຄໍ ແລະ ໃບໜ້າ.
ເນື່ອງຈາກບາດແຜຢູ່ໃບໜ້າມີໄລຍະຟັກຕົວສັ້ນຫຼາຍ, ການສັກຢາວັກຊີນຕ້ອງເຮັດຢ່າງຮີບດ່ວນທີ່ສຸດ. ສຳລັບເດັກນ້ອຍ, ການສັກຢາແມ່ນສັກເຂົ້າກ້າມຊີ້ນໜ້າຂາ.
ການຄວບຄຸມທາງສັດຕະວະແພດ ແລະ ແນວຄິດສຸຂະພາບໜຶ່ງດຽວ (One Health)
ການຄວບຄຸມພະຍາດວໍ້ໃນອາຊີຕາເວັນອອກສ່ຽງໃຕ້ ຕ້ອງອາໄສວິທີການແບບປະສົມປະສານ 'One Health' ລະຫວ່າງການແພດຄົນ, ສັດຕະວະແພດ ແລະ ການສຶກສາຊຸມຊົນ.
ເຖິງແມ່ນວ່າສັດຫຼາຍໂຕຈະໄດ້ຮັບການສັກຢາຢູ່ເກາະສະໝຸຍ, ແຕ່ການຍ້າຍສັດມາຈາກແຜ່ນດິນໃຫຍ່ຍັງຄົງຮັກສາຄວາມສ່ຽງໄວ້. ສຳລັບນັກທ່ອງທ່ຽວ, ການປະຕິບັດຕາມຫຼັກການ PEP ຂອງ WHO ແມ່ນການປ້ອງກັນທີ່ປອດໄພທີ່ສຸດ.
ບາດແຜລີງກັດ ແລະ ຄວາມສ່ຽງຈາກໄວຣັສ Herpes B
ການພົບກັບລີງ (*Macaca fascicularis*) ຕາມວັດ ແລະ ນ້ຳຕົກຕາດຢູ່ເກາະສະໝຸຍ ມີຄວາມສ່ຽງສະເພາະເພີ່ມເຕີມ:
ລີງອາດມີເຊື້ອ *ໄວຣັສ Herpes B* ເຊິ່ງເຮັດໃຫ້ເກີດສະໝອງອັກເສບຮ້າຍແຮງໃນຄົນ. ທ່ານໝໍຈະລ້າງບາດແຜດ້ວຍເບຕາດີນ ແລະ ພິຈາລະນາໃຫ້ຢາຕ້ານໄວຣັສ (valaciclovir) ພ້ອມກັບວັກຊີນກັນວໍ້.
ມາດຕະຖານລະບົບຄວາມເຢັນໃນການຂົນສົ່ງວັກຊີນ
ການຮັກສາອຸນຫະພູມລະຫວ່າງ 2°C ຫາ 8°C ຢ່າງເຂັ້ມງວດ ແມ່ນສິ່ງສຳຄັນທີ່ສຸດເພື່ອຮັກສາຄຸນນະພາບຂອງວັກຊີນ:
ທ່ານໝໍຂອງພວກເຮົາຂົນສົ່ງວັກຊີນໃນກ່ອງເຢັນທາງການແພດທີ່ໄດ້ມາດຕະຖານພ້ອມເຄື່ອງວັດອຸນຫະພູມດິຈິຕອນ ເພື່ອຮັບປະກັນຄຸນນະພາບສູງສຸດເມື່ອສັກໃຫ້ຄົນເຈັບ.